Tứ mã nan truy là gì? Hiểu thế nào cho đúng?

24 Thích Bình luận

Tứ mã nan truy là gì? Nghĩa của câu “Nhất ngôn ký xuất, tứ mã nan truy”. Bài viết là giãi bày, nêu lên quan điểm cho câu thành ngữ Hán Việt rất quen thuộc, được nhiều người sử dụng.

Ai cũng biết dân tộc ta ảnh hưởng rất lớn từ nền văn hóa Trung Quốc. Đặc biệt trong ngôn ngữ, chúng ta thường sử dụng các yếu tố Hán Việt vào cuộc sống của mình. Kể cả các câu Tục ngữ – Thành ngữ đều giúp làm phong phú, đa dạng thêm về ngôn ngữ giao tiếp Việt Nam.

Nói về thành ngữ quen thuộc, phải nhắc tới câu: “Nhất ngôn ký xuất, tứ mã nan truy”. Vế đầu thường dễ hiểu, nhưng “Tứ mã nan truy” lại khiến mọi người hay bị lấn cấn, vì chưa thực sự hiểu được ý nghĩa là gì? Bài viết này Tudientonghop.com sẽ giải thích cho độc giả được hiểu rõ!

Tứ mã nan truy là gì?

Khái niệm: Tứ mã nan truy được hiểu là “xe 4 ngựa cũng không đuổi kịp”. Thật ra câu thành ngữ đầy đủ ở đây là “Nhất ngôn ký xuất, tứ mã nan truy” (Tứ mã nan truy là vế sau và mọi người thường sử dụng phổ biến hơn).

  • Nhất ngôn ký xuất: Một lời nói ra.  |  Tứ mã nan truy: Xe bốn ngựa khó bắt.

Câu thành ngữ ngầm ý nói về tốc độ lan truyền rất nhanh của lời nói. Vậy nên chúng ta cần phải cẩn trọng trong lời ăn tiếng nói, phải “uốn lưỡi 7 lần” trước khi nói ra bất cứ điều gì.

tứ mã nan truy là gì
Tứ mã nan truy là gì?

– Thuật ngữ liên quan:

Cái lưỡi không xương nhiều điều lắt léo. Câu nói như tên, không nên bắn bậy.
Ăn có nhai, nói có nghĩ. Một câu nói ngay bằng ăn chay cả tháng.
Bệnh từ miệng mà vào, họa từ miệng mà ra. Sẩy chân còn đỡ, lỡ miệng khó chữa.

– Tứ mã nan truy tiếng Anh nghĩa là gì?

  • A word spoken is past recalling: Nhất ngôn ký xuất, tứ mã nan truy.

– Tứ mã nan truy tiếng Trung nghĩa là gì?

  • Nhất ngôn ký xuất, tứ mã nan truy: 一言既出,驷马难追 (Yī yán jì chū,sì mǎ nán zhuī)

Quân tử nhất ngôn, tứ mã nan truy là gì?

Quân tử là những người có khí chất cao minh, sống luôn có phép tắc tôn ti, nhưng rất tình nghĩa. Họ không ăn nói mập mờ, không dèm pha thị phi (含血噴人), không so đo chuyện li ti và gây hại tới người khác.

  ● Xem thêm: Ngưu tầm ngưu Mã tầm mã là gì? Cách chọn bạn mà chơi.

Người quân tử đặc biệt rất biết giữ chữ “Tín/信” (trong Ngũ thường: Nhân, Lễ, Nghĩa, Trí, Tín). Họ xem trọng lời hứa một khi đã hứa với ai đó, lời nói của người quân tử chắc như đinh đóng cột, tuyệt đối không thất hứa (mặc cho quyết định ấy đôi khi gây thiệt hại tới bản thân mình).

Bởi vậy “Quân tử nhất ngôn, tứ mã nan truy” có ý nghĩa là: Một lời quân tử đã nói ra, thì xe 4 ngựa cũng khó lòng đuổi kịp”. | 你可得做一个一言既出,驷马难追的君子.

Nói tóm lại, câu thành ngữ này dùng để diễn tả tính cách của bậc chính nhân quân tử. Chữ “Tín” là để giúp hoàn thiện chữ “Nhân”, người quân tử luôn xem trọng chữ Tín và họ sẽ được sự nhân nghĩa của mọi người.

Nhất ngôn cửu đỉnh, tứ mã nan truy là gì?

Để hiểu được ý nghĩa của câu “Nhất ngôn cửu đỉnh | 一言九鼎”, chúng ta cần tìm hiểu sơ qua Cửu đỉnh là gì?

Theo ghi chép, Cửu đỉnh đã xuất hiện trong Thời Chiến Quốc của lịch sử Trung Hoa, khi Nước Tần đánh nước Triệu. Do tình thế thất thế trong chiến tranh, tướng Bình Nguyên Quân (平原君) đã đến nước Sở cầu viện. Ông lựa chọn 20 người đi cùng, trong đó có Mao Toại là một người tự mình tiến cử.

Bình Nguyên Quân tìm cách để thuyết phục Sở Khảo Liệt vương, nhưng không nhận được cái gật đầu của nhà Vua. Nhưng đến khi Mao Toại tiếp lời, ông đã dùng những lời lẽ rất thuyết phục, phân tích cho Vua Sở hiểu rằng, việc bỏ hợp tung là có ảnh hướng rất lớn tới đại cục của cả nước Sở. Sở Khảo Liệt vương cảm thấy đầy hợp lý, sợ hãi và gật đầu đồng ý.

Sau khi trở về nước Triệu, Bình Nguyên Quân nói với Mao Toại: “Mao tiên sinh đến nước Sở, mà khiến nước ta được coi trọng nặng như cửu đỉnh. Thật đáng khâm phục, khâm phục!”. Bởi vậy, thành ngữ “Nhất ngôn cửu đỉnh” cũng xuất hiện, bắt nguồn từ điển cố này.

Nhưng tại sao lại là Cửu đỉnh?

“Đỉnh” là một dụng cụ được làm bằng đồng, để thờ cúng thần linh và tổ tiên. Đỉnh thường rất nặng (có thể từ vài trăm tới vài ngàn cân). Còn “Cửu đỉnh” lại gồm 9 đỉnh mà thành, thường xuất hiện trong triều đình Vua chúa.

Bởi vậy, Cửu đỉnh được ví như bảo khí trấn quốc và rất có quyền lực. Hiện nay, ở Kinh thành Huế vẫn còn lưu giữ 9 cái đỉnh đồng rất lớn, từng suýt bị giặc Pháp lấy đi đúc làm súng đạn.

Như vậy “Nhất ngôn cửu đỉnh, tứ mã nan truy” được hiểu là: Một lời nói ra có sức nặng tựa 9 cái đỉnh. Xe bốn ngựa cũng hổng thể đuổi kịp.

Lời nói “Cửu đỉnh” có giá trị giống như lời nói của Vua. Vua không bao giờ nói chơi, mà đã nói chơi sẽ hậu họa. Lời của Vua nói là phải thực hiện, lời của Vua cũng như Quân tử nhất ngôn, nói là phải làm, không làm là mất uy tín với lòng dân.

– Một số dị bản “Tứ mã nan truy”

Stt Dị bản
Nhất ngôn dĩ phát, tứ mã nan truy.
Nhất ngôn vi định, tứ mã nan truy.
Nhất ngôn tức xuất, tứ mã nan truy.
Nhất ngôn phát xuất, tứ mã nan truy.
Nhất ngôn hữu xuất, tứ mã nan truy.
Nhất ngôn khứ xuất, tứ mã nan truy.
Nhất ngôn xuất khẩu, tứ mã nan truy.
Nhất ngôn thuyết quá, tứ mã nan truy.

Tứ mã nan truy hiểu thế nào cho đúng?

Thành ngữ tục ngữ có rất nhiều câu chữ không phải ai nghe là đã có thể hiểu rõ. Thậm chí các nhà nghiên cứu học phải mày mò sử sách, nhưng vẫn bất lực trong việc tìm ra ý nghĩa xác đáng cho các câu nói cổ xưa.

Đối với thành ngữ “Nhất ngôn kỷ xuất, tứ mã nan truy”, hiện nay có 3 lớp lập luận trái chiều khác nhau. 3 cách hiểu đó là:

  • Cách hiểu thứ nhất: Tứ mã nan truy = Ngựa buông cương.
  • Cách hiểu thứ hai: Tứ mã nan truy = Xe có 4 ngựa kéo.
  • Cách hiểu thứ ba: Tứ mã nan truy = Giống ngựa Tứ xuyên.
nghĩa của câu nhất ngôn ký xuất tứ mã nan truy
Tứ mã nan truy hiểu thế nào cho đúng?

Tudientonghop.com có thể phân tích cho bạn đọc dễ hình dung như sau:

– Cách hiểu thứ nhất: Ngựa buông cương

Ngựa buông cương tức là người thả cương ngựa ra, thì bắt nó lại cũng không thể bắt lại được nữa. Dường như, cách hiểu này rất được ít người sử dụng.

– Cách hiểu thứ hai: Giống ngựa Tứ xuyên

Có nhiều người nhận định, “Tứ mã” được hiểu là giống ngựa Tứ Xuyên (một tỉnh của Trung Quốc). Nhưng… chắc gì ngựa Tứ Xuyên là giống ngựa chạy nhanh nhất nước Tàu?

  ● Xem thêm: Giao trứng cho ác là gì? Nghĩa của từ Giao trứng cho ác.

Và thực tế, cũng chưa có ghi chép nào để nêu rõ, khẳng định cho điều này là đúng. Có thể đây chỉ là cách hiểu truyền miệng, và ở Trung Quốc nếu xét rộng ra thì có nhiều loại ngựa khác còn chạy nhanh hơn cả ngựa Tứ Xuyên.

– Cách hiểu thứ ba: Xe có 4 ngựa kéo

“Tứ mã” còn được hiểu là “cỗ xe có bốn ngựa kéo”, chỉ sức mạnh được hợp nhất. Và đây cũng chính là cách hiểu được đại đa số người Việt Nam mình sử dụng. Nhưng không phải ngẫu nhiên mà chúng ta hiểu được như thế này. Bởi lẽ, có nhiều bằng chứng thép sau đây:

  • Trong sách Luận ngữ của Khổng tử có câu “Tứ bất cập thiệt – 駟 不 及 舌”: Xe bốn ngựa cũng không nhanh bằng cái lưỡi.
  • Từ điển Hán Việt của Thiều Chửu có ghi chép cẩn thận, xét về từ nguyên – chữ 駟 được hiểu là “cỗ xe bốn ngựa”.
  • Theo Tam Thiên Tự, Tứ mã được hiểu là ngựa ngựa (nhiều ngựa) thì không phải ngựa Tứ Xuyên.
  • Chiến xa tứ mã (quadriga | từ gốc theo tiếng La Tinh có nghĩa là bốn), Quadriga là biểu tượng của sự chiến thắng!
  • Xét về mã lực (horse power): HP(1 ngựa kéo) < HP(4 ngựa kéo). Còn HP(1 ngựa tự do) = HP(4 ngựa tự do) = 0. Khi ta xét trong câu thành ngữ này, nghĩa là ta nhờ vào Horse Power để đuổi theo lời nói của mình. Rõ ràng, 4 con ngựa cùng kéo 1 cỗ xe sẽ khỏe hơn 1 con ngựa kéo chiếc xe đó, và tốc độ chạy sẽ nhanh hơn.
  • Trong thành ngữ Hán Việt có rất nhiều câu thành ngữ đặc thù về con số, có liên quan tới ngựa: Tứ mã phân thây, Ngũ mã phanh thây, Bát mã truy phong, Thiên binh vạn mã… Cho nên, đây là một dạng câu mượn lời hiển ý rất rõ ràng.

Tứ mã nan truy trong cuộc sống hôm nay

Trong cuộc sống hằng ngày, ngôn ngữ là thứ giao tiếp không thể thiếu, và có ảnh hưởng đa chiều. Ngôn ngữ thể hiện ở: Lời nói, chữ viết, các hành vi cơ thể. Nhưng trong đó, lời nói là biểu thị cao nhất cho ngôn ngữ con người.

Định nghĩa về lời nói: Lời nói là sự kết hợp giữa miệng, lưỡi và thanh quản, để phát ra một chuỗi âm thanh (có âm sắc và cường độ).

Lời nói giao tiếp của một người có thể mang tính tích cực, nhưng cũng không thiếu yếu tố tiêu cực. Bởi có những người nói lời tựa nhẹ tựa lông hồng, nhưng cũng có những người nói ra sức nặng tựa núi non.

  ● Xem thêm: Hữu xạ tự nhiên hương là gì? Nghĩa của từ Hữu xạ tự nhiên hương.

Lời nói được phát ra có thể mang lại cho người nghe sự mát dịu trong tâm hồn. Nhưng có khi lại khiến người ta thêm nhức đầu, xức dầu uống thuốc, thậm chí là võ tắc thở. Nhìn chung, bàn luận về lời nói thì nó đa dạng lắm!

“Vàng sa xuống giếng khôn tìm
Người sa lời nói như chim sổ lồng”.

Một người dù chưa hề quen biết (có thể bất đồng về cả ngôn ngữ). Nhưng khi họ nhìn qua sắc thái (khuôn mặt gây thiện cảm, cử chỉ…), giọng nói (êm ả, từ tốn, lễ độ..)… là người ta đã đánh giá được người đang nói như thế nào rồi.

Điều này thể hiện rõ ở Ái ngữ – một dạng ngôn ngữ gây thiện cảm.

Ái ngữ là gì? Ái ngữ là lời nói êm đềm nhẹ nhàng, nói lời rất giản đơn, không phải kiểu hoa mỹ, không đầu môi chót lưỡi.

Ái ngữ thường khiến người nghe có sự dễ chịu, mà lại tin tưởng, không gây tổn thương, không làm phiền lòng người khác. Ái ngữ đem lại sự an lạc, hạnh phúc cho chính mình và những người xung quanh.

Bởi vậy, người chú trọng tới lời nói là người hiểu được Ái ngữ của bản thân.

nghĩa của từ tứ mã nan truy
Tứ mã nan truy trong cuộc sống hôm nay.

Một người bất luận nói gì, cũng đều phải tự chịu trách nhiệm cho những lời mình nói ra. Bởi vì “ngôn ngữ phù điêu”, lời nói bắn ra như được khắc lên bia. Vì “Xuất ngôn bất cẩn, tứ mã nan truy” lời mà đã nói là không thể thu lại được.

Thượng đế ban cho mỗi người có 2 tay, 2 chân, 2 mắt, 2 lỗ tai, 2 lỗ mũi. Nhưng lại chỉ cho ta có 1 cái miệng. Ở đây có vẻ như Ngài thừa hiểu con người quá lắm chuyện để nói. Có mỗi cái lưỡi thôi là cũng đã lắm điều lắm rồi!

Cái miệng để xay thức ăn nuôi sống cơ thể, nhưng cũng chính cái miệng làm khổ hại tới thân thể của nó. Bởi vì, miệng nói bậy là rước họa vào thân (thần khẩu hại xác phàm), miệng ăn bậy là rước nhiều bệnh tật.

Miệng có lưỡi – răng – môi. Môi hở thì răng lạnh, răng cắn môi sẽ đau, khổ đau cắn răng mà chịu đựng. Đường cùng thì cắn lưỡi mà tự tử. Răng lâu ngày sẽ rơi, nhưng lưỡi mềm còn mãi.

Thậm chí người ta còn khẳng định, nếu ông trời không sinh ra cái miệng này, thì thế gian làm gì có chiến tranh. Nhìn chung, cái miệng có tác dụng quá tuyệt vời! Nhưng… nếu không biết sử dụng thì lại gây hại cả cuộc đời.

Một người lỡ lời hay không lỡ lời, thì cũng có thể quan hệ giữa bạn và những người xung quanh khéo xa mặt bao ngày. Có những phát ngôn, mà khiến người ta đau khổ cả cuộc đời, tan tác cửa nhà, thậm chí uất ức mà chết.

“Lời nói không là dao
Mà cắt lòng đau nhói
Lời nói không là khói
Mà mắt người cay cay”.

Phải luôn cẩn thận trong lời ăn tiếng nói, vì khi phát ngôn có thể trả giá bằng máu (lời nói, đọi máu). Vì thế cần phải ý thức, vì hậu họa là do mình gây ra, tự nhận lấy, mình tự làm phải tự chịu.

Trong thời đại bùng nổ của công nghệ Internet, của các trang mạng xã hội. Những phát ngôn tùy tiện, bừa bãi không chỉ gây thiệt hại cho chính bản thân. Mà còn làm ảnh hưởng tới những người xung quanh, tới gia đình, xã hội. Các dự luật An Ninh Mạng đã được định sẵn, hậu quả mang lại có thể vô cùng khôn xiết, vậy nên hãy cảnh giác.

Vậy bạn phải làm sao?

Trong mối quan hệ giao tiếp, nói chuyện không nên nói quá nhiều, không nên nói quá hay vì nhiều khi có tác dụng ngược lại trở thành vọng ngôn. Lời nói không ba hoa chích chòe, không quấy quá. Lời nói trước tiên cần mang sự im lặng, im lặng để nghe hiểu hơn, nghe nhiều hơn ý người khác muốn nói, rồi bạn hãy nói sau.

Theo như cách ngôn phương Tây nhận định: “Nghệ thuật nói chuyện là nghệ thuật nghe người khác nói chuyện”. Thinh lặng, không có nghĩa là bạn câm, mà đó là cách để bạn nhận ra ưu điểm của người khác và cái dốt của chính mình. Phải biết lựa lời để nói, điều gì đáng nói thì hẵng nói, điều mà không đáng nói thì cũng nên im lặng lại.

Các nhà khôn ngoan đều khuyên răn chúng ta: “Cần phải uốn lưỡi 7 lần trước khi nói”. Con vật nằm còn biết khoanh 3 vòng tròn, tại sao con người có ý thức hơn lại không biết uốn nắn 7 lần lưỡi trước khi nói chuyện?

Ai cũng bảo, cứ yên tâm mọi chuyện rồi cũng qua đi! Nhưng qua đi như thế nào thì cần phải suy ngẫm. Một lời nói xấu, tiêu cực có thể in hằn lên tâm trí bạn và những người xung quanh. Vì thế, đừng nói ra những lời thiếu tính giá trị, thiếu suy nghĩ, để lòng ta được an bình và không cảm thấy hối tiếc.

Lời kết

Có 3 cái dại ở đời mà mọi người thường mách bảo nhau: Một là đứng trước con ngựa, hai là đứng sau con bò, ba là đứng bên cạnh đàn bà. Chưa biết người ta áp dụng được bao nhiêu, nhưng điều này muốn ám chỉ về tốc độ của loài ngựa là rất nhanh. Ngựa chạy thì đã nhanh, nhưng tốc độ lan truyền của lời nói còn nhanh hơn cả ngựa.

Lời nói không đơn thuần chỉ để giao tiếp thường ngày, mà nó còn thể hiện cho tâm hồn và trí tuệ của bạn. Xuất ngôn như phá thạch, bởi vậy ăn nói cần phải được trau chuốt và cẩn thận. Phải nói những điều tích cực, tốt đẹp, để mọi người yêu thương và kính trọng lấy mình.

Nghĩa của từ tứ mã nan truy là gì? Hiểu thế nào cho đúng? Hãy luôn ý thức được sự lan truyền rất nhanh của lời nói nhé. Chúc bạn sẽ luôn cẩn trọng với phát ngôn của mình!

Click to rate this post!
[Total: 0 Average: 0]

Có thể bạn quan tâm?

Về chúng tôi: Tudientonghop.com

Tudientonghop.com là một cuốn số ghi chú online, tổng hợp về các khái niệm, thuật ngữ. Bao gồm lĩnh vực: Công nghệ, Tri thức cuộc sống, Kinh tế, Khám phá & Khoa học... Không giống như sách từ điển truyền thống, chúng tôi tuân thủ nguyên tắc trì hoãn liên quan đến phát hành nội dung. Các nội dung của chúng tôi tuân theo luật bản quyền DMCA và mạng lưới WIPOnet. Tudientonghop.com hiện là kho tàng kiến thức đặc biệt dành cho tất cả mọi người!

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *