Tay làm hàm nhai, tay quai miệng trễ là gì? Ý nghĩa ra sao?

25 Thích Bình luận

Tay làm hàm nhai tay quai miệng trễ là gì? Nghĩa của câu Tay làm hàm nhai tay quai miệng trễ. Bài viết đưa ra khái niệm, giải thích ý nghĩa câu tục ngữ nói lên sự công bằng trong lao động.

Kho tàng tục ngữ Việt Nam được xem là những giá trị tri thức để giáo dục con người. Là “túi khôn” ngắn gọn giúp chúng ta hiểu rõ hơn về các đạo lý cuộc sống. Những câu tục ngữ đã được ông cha ta đúc kết, rồi để lại cho con cháu đời sau học tập.

Trong việc “Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt”, có câu tục ngữ “Tay làm hàm nhai, tay quai miệng trễ”. Ở vế thứ hai của câu nói, mọi người vẫn chưa thể hình dung “Tay quai miệng trễ nghĩa là gì?”. Bài viết ở đây, chúng tôi sẽ phân tích, giải thích cho bạn đọc hiểu rõ nhất!

Tay làm hàm nhai tay quai miệng trễ là gì?

Khái niệm: Tay làm hàm nhai tay quai miệng trễ có nghĩa là có làm việc thì miệng mới có cái mà nhai, không làm việc thì không có gì cho vào miệng, miệng đói.

  • Tay làm: Tay hoạt động để làm việc.  |  Hàm nhai: Chỉ động tác ăn.
  • Tay quai: Tay nghỉ ngơi, không làm việc, buông xuôi ở trạng thái thả lỏng.
  • Miệng trễ: Miệng trễ xuống, xệ xuống, tụt xuống thấp hơn và hở ra. Trễ trong từ “Trễ nải”.

➜ Câu tục ngữ nêu lên mối quan hệ giữa lao động và thành quả lao động. Khuyên nhủ mọi người cần phải chăm chỉ làm việc. Phải tự lực cánh sinh, bản thân không nên dựa dẫm quá nhiều vào người khác. Mặt khác còn phê phán thái độ của những kẻ lười biếng, chỉ thích sống hưởng thụ, lối sống trông chờ, mà không chịu bỏ sức ra để làm việc.

– Thuật ngữ liên quan:

Muốn ăn thì lăn vào bếp. Chịu khó mới có mà ăn.
Không xẻ ván sao đóng được thuyền. Ăn quen làm biếng, đầu rếch mặt dơ.
Có làm thì mới có ăn, không dưng ai dễ đem phần đến cho.

Hệ thống ngôn ngữ dịch

  • Tay làm hàm nhai tay quai miệng trễ tiếng Anh là gì? ➜ No bees, no honey, no work, no money.
  • Tay làm hàm nhai tay quai miệng trễ là gì trong tiếng Nhật? ➜ 働かざる者食うべからず (hatarakazaru mono kuu bekarazu).
  • Tay làm hàm nhai tay quai miệng trễ nghĩa là gì trong tiếng Nga? ➜ Руки работают – зубы жуют, руки отдыхают – зубы без дела.

Phân tích ý nghĩa của câu Tay làm hàm nhai tay quai miệng trễ

Phong ba bão táp không bằng ngữ pháp Việt Nam, có lẽ đúng như vậy. Khi mà từ trước tới nay, có nhiều câu Thành ngữ/Tục ngữ bị sai lệch về ý nghĩa thực sự của nó. Chẳng hạn như: Quá tam ba bận, Ngưu tầm ngưu mã tầm mã, Có thực mới vực được đạo

Mặc dù, người đời trước đã để lại cho chúng ta những câu đúc kết vô cùng giá trị. Nhưng dường như, chính sự “Tam sao thất bản” trong lối sống, đã làm mất đi bản chất sẵn có của những câu Thành ngữ/Tục ngữ.

Câu tục ngữ “Tay làm hàm nhai, tay quai miệng trễ” cũng là một câu nói tương tự. Nếu không giải thích ý nghĩa rõ ràng, chi tiết, mọi người sẽ rất dễ bị hiểu lầm.

“Tay làm hàm nhai tay quai miệng trễ” – được chia làm 2 vế đối lập nhau: “Tay làm hàm nhai” & “Tay quai miệng trễ”.

Tay làm hàm nhai là gì? Ở vế thứ nhất, có lẽ chúng ta không cần phải phân tích nhiều, bởi chắc hẳn 99,99% mọi người sẽ hiểu rõ về ý nghĩa của vế thứ nhất “Tay làm hàm nhai”.

Còn Tay quai miệng trễ là gì? Vế thứ hai có vẻ khó hình dung hơn. Khi mà dường như người ta chưa hiểu rõ về “Tay quai là gì?” và “Miệng trễ là gì?”. Ở khái niệm chúng tôi đã bôi xanh phía trên, nó chỉ phản ánh một phần nào đó về ý nghĩa mà mọi người hay sử dụng nhất.

tay làm hàm nhai tay quai miệng trễ là gì
Tay làm hàm nhai, tay quai miệng trễ là gì?

Tuy nhiên, đi sâu tìm hiểu thì câu tục ngữ này lại có nhiều cách hiểu khác nhau. Bởi cả “quai” và “trễ” đều là những từ ngữ không “tường minh”, không thực sự rõ ràng.

– Cách hiểu thứ nhất: Tay nghỉ ngơi, trễ nải (quai – negligent, paresseux) thì sẽ chẳng có thứ để ăn (miệng sa xuống, miệng để không).

Tay quai là hình ảnh tay người chống nạnh như cái quai lọ, quai chén, quai nón, quai nồi… Cách hiểu này đang được đa số người dân Việt Nam sử dụng. Và mọi người cũng thường hay rút gọn ngắn gọn lại. Tức là họ chỉ nói “Tay làm hàm nhai” mà thôi, mà bỏ vế sau đi.

  ● Xem thêm: Ăn cỗ đi trước, lội nước theo sau là gì? Ý nghĩa ra sao?

Có lẽ, chính vì thành ngữ này được chia làm 2 vế đối lập, mỗi vế có 4 yếu tố hiệp vần, đối nhau về âm và nghĩa. Chính vế đầu giúp chúng ta liên tưởng tới vế phía sau đó (làm/quai, nhai/trễ). Cho nên, mọi người cũng thường nói ngắn gọn là “Tay làm hàm nhai” mà thôi.

Có một số tài liệu khác cho rằng, “Tay quai miệng trễ” tức là vẫn làm việc, nhưng làm ở mức hời hợt, cầm chừng. Làm việc có vẻ không thực sự chú tâm, vừa làm vừa chơi, dẫn đến đói miệng. Sở dĩ người ta hiểu ý nghĩa như vậy, bởi nó còn có vế thứ 3 như sau: “Tay làm hàm nhai, tay quai miêng trễ, tay để miệng không”.

Cách hiểu này nghe vẫn có lý. Nhưng nhìn chung, mọi người vẫn sẽ chung quy lại cho cách hiểu: “Tay không làm việc, thì miệng đừng hòng được nhai”.

– Cách hiểu thứ hai: Quai tức là động tác vung tay cao, rồi giáng xuống mạnh. Vung theo hình cánh cung, như quai búa thì sẽ có nhiều cái để ăn hơn (ăn nhiều đến “trễ” miệng ra).

Có một điều khá thú vị, đó là sách “Ca dao tục ngữ Việt Nam 2004”, có đoạn ghi chép để giải thích ý nghĩa của câu tục ngữ “Tay làm hàm nhai, tay quai miệng trễ”, đầy đủ tính sáng tạo:

“Tay làm hàm nhai, tay quai miệng trễ = Tay làm hàm nhai, tay quay miệng trễ”. (trang 15/100). Tay quay cũng có nghĩa là “tay làm” (quay có nghĩa là hoạt động).

Mặc dù câu tục ngữ này có nhiều nghĩa như vậy. Nhưng tóm lại, tại Việt Nam mọi người thường hiểu ý nghĩa cho câu tục ngữ “Tay làm hàm nhai tay quai miệng trễ” theo cách hiểu thứ nhất hơn.

Lao động là gì? Vai trò của lao động

Xét về mặt khái niệm, lao động là một hoạt động có mục đích, có ý thức để tạo ra những nhu cầu thiết yếu cho con người. Lao động bao gồm: Lao động trí óc và lao động chân tay. Tuy nhiên, trong phạm vi của bài viết, chúng ta chỉ nên xét ở khía cạnh của lao động chân tay.

Lao động chính là những người nông dân cần cù, cày sâu cuốc bẫm, chăm chỉ “một nắng hai sương” để tạo ra những “ngọc thực”: Lúa, ngô, khoai, sắn… Họ lúc nào cũng cần mẫn, quanh năm sống chết trên đồng ruộng, học tâp nghiên cứu để tạo ra những thành quả tốt nhất.

Lao động là những anh công nhân nơi nhà máy ngày đêm vất vả, luôn chăm chỉ cho công việc của mình. Họ bám xưởng, bám máy, luôn cầu tiến để tay nghề đạt cực giỏi. Nhằm tạo ra những sản phẩm chất lượng và có năng suất cao.

Lao động là những người thợ thủ công, suốt đời gắn bỏ tận tụy với nghề nghiệp của mình. Họ quan niệm “Nhất nghệ tinh, nhất thân vinh!” và xem đó là sự vĩ đại. Rồi đến những nhà khoa học, bác sĩ, giáo sư… họ đều nằm trong guồng quay của sự lao động. Góp phần tạo nên những giá trị chung cho cộng đồng, cho xã hội.

Bàn về vai trò của lao động, chúng ta lại nghĩ: Lao động thật cao quý, lao động là đạo đức, là thước đo tình cảm, cũng như năng lực của mỗi con người sống trong xã hội. Chính thái độ đối với lao động sẽ đánh giá nên phẩm chất của một cá nhân nào đó.

Chỉ có những người chăm chỉ làm việc, mới thể hiện được tình cảm chân thành và đứng đắn trong các mối quan hệ xã hội. Và ngược lại, những kẻ ham chơi lười biếng, đa phần thể hiện một bộ mặt tiêu cực về tính cách của họ.

Trong chủ nghĩa Marx, cũng từng đánh giá về vai trò to lớn của lao động như sau: Chính lao động là tiền đề để con người trưởng thành hơn trong tâm hồn và thể chất. Chính lao động tạo ra ý chí, tinh thần cho con người trong xã hội.

Ca dao tục ngữ Việt Nam cũng nói tuyệt hay về vai trò của lao động: Nhờ có lao động, còn người mới không sa vào những thói hư thật xấu, những thứ “nhàn cư vi bất thiện”. Nhờ có lao động, con người mới mở rộng được nhiều mối quan hệ, là cầu nối quan trọng giữa con người với nhau.

Điểm qua lịch sử phát triển của xã hội, có một định lý như sau: Năng suất lao động quyết định tới sự phát triển chung của toàn xã hội. Chính năng suất lao động là tiền đề để chế độ tư bản chủ nghĩa chuyển sang chế độ xã hội chủ nghĩa.

Một nhìn nhận thực tế rằng, cho dù khoa học kỹ thuật có tiên tiến để tạo ra nhiều loại Robot nhằm giải phóng sức lao động con người. Nhưng lao động vẫn là lao động, những chú Robot kia vẫn chưa thể thay thế được sức lao động con người. Đó là sự thật và có lẽ điều đó vẫn sẽ tồn tại mãi về sau này.

Nhìn rộng hơn, một tù nhân có thể mất quyền công dân, nhưng không thể mất quyền lao động. Những tù nhân phạm tội cần được cho đi làm việc, để họ nhận thấy được giá trị cực khổ trong công việc, cũng như giá trị của cuộc đời.

Bởi vậy, lao động đã làm nên cuộc sống, lao động là sáng tạo và tái tạo con người. Nói về lao động, tôi chỉ muốn tóm gọn: “Lao động là vinh quang!”.

Tay làm hàm nhai tay quai miệng trễ trong cuộc sống hôm nay

Tay làm hàm nhai, tay quai miệng trễ là gì trong cuộc sống hôm nay? Trong xã hội hiện nay có 5 loại người “Tay quai miệng trễ”:

– Loại người thứ nhất: Trong khi nhiều người khác đang làm việc cật lực, lao động vất vả nhưng nhiều khi vẫn chưa đủ để ăn. Thì có những kẻ khác lại chỉ biết “há mồm chờ sung”, chờ chực như chó chực máu giác, rất là lười biếng.

“Giàu đâu những kẻ ngủ trưa,
Sang đâu những kẻ say sưa tối ngày’’.

Họ chỉ biết tranh thủ ngủ trưa cho nhiều, ngủ dậy muộn, để né tránh các công việc. Rồi say sưa rượu chè ngày đêm bét tẻ lè nhè…

Người Việt Nam vốn có tính cần cù, tình thần yêu lao động. Nhưng chính những kẻ lười nhác đó lại là “mặt trái của sự thật” về đức tính trên. Chẳng tạo được bao nhiêu giá trị cho xã hội, mà còn là gánh nặng của gia đình. Họ chính là những tên Đại Lãn đáng ghét. Chúa, Phật nào dám “độ” cho những kẻ như thế?

tay quai miệng trễ nghĩa là gì

– Loại người thứ hai: Loại người này thì “nỏ” cần chi phải xin ai, cái ăn vẫn cứ tự nhiên diễn ra hàng ngày, diễn ra quanh năm. Về nguyên tắc, chúng ta chỉ ăn khi đói. Còn những kẻ này thì lại ăn cả lúc no nữa. Mà ăn này thì lại không cần phải nhai… bằng răng luôn.

Đó là những kẻ “không gieo mà gặt, chỉ thích ngồi mát ăn bát vàng”, chỉ thích sống hưởng thụ dựa trên thành quả lao động của người khác.

  ● Xem thêm:

Chính là những kẻ “đục, đẹo, khoét, đào”, tham ô, tham nhũng, hối lộ…dùng những thủ đoạn tinh ranh để nhằm chiếm đoạt của cải vật chất, tài sản của người khác… Mà họ ăn thì không chỉ một mình, mà còn “kêu bè kéo cánh”, ăn “tập đoàn”, ăn kiểu “chén chú chén anh” cho được nhanh được nhiều.

– Loại người thứ ba: Loại người thứ ba là những kẻ “Ăn bám”. Vì chỉ muốn ăn mà không muốn làm, thì đích thị là kẻ ăn bám rồi. Khi còn nhỏ, đang tuổi ăn học thì được cha mẹ lo đỡ. Nhưng khi trưởng thành rồi, mà vẫn bám víu trong gia đình thì không thể chấp nhận được. Nếu khi cha mẹ qua đời, thì chỉ có nước là đi ăn mày mà thôi!

Trong môt gia đình, không ai ưa gì kẻ ăn bám, nói chi tới xã hội. Kẻ ăn bám thường là kẻ “ăn bằng tiền người khác kiếm ra”. Kẻ ăn bám trong cảm nhận của bản thân họ cảm thấy thật vô dụng, và gia đình họ cũng cảm nhận như thế.

– Loại người thứ 4: Là loại người chỉ biết trông chờ vào sự may mắn. Trong cuộc sống có nhiều người suốt đời trông chờ quá nhiều vào sự may mắn. Đó là những người thường hay mơ mộng về những tấm vé số, mộng mơ về điều đó.

Rất đồng ý khi có nhiều người đã may mắn trúng xố số hàng trăm triệu, hàng tỷ, thậm chí hàng chục tỷ đồng. Và chính điều này đã làm thay đổi hoàn toàn cuộc sống của họ. Giữa dòng chảy cuộc đời, may mắn luôn đến với mỗi con người và bạn có quyền mơ về một ngày nào đó, may mắn sẽ đến với bạn.

Nhưng tỷ lệ của may mắn là rất nhỏ, nếu không nói là không bao giờ đến. Bởi vậy, hãy hạn chế sự mơ tưởng về một khoản tiền từ trên trời rơi xuống, hãy ngừng lại sự cầu may này đi. Bởi vì tục ngữ đã nói rồi “Tay làm hàm nhai, tay quai miệng trễ”, không mần được mô. Nhìn chung, lao động là điều tiên quyết đầu tiên, trước khi bạn muốn tìm kiếm một sự may mắn nào đó.

– Loại người thứ 5: Câu tục ngữ “Tay làm hàm nhai, tay quai miệng trễ” thể hiện khát khao của người dân lao động về sự công bằng trong phân phối thành quả lao động. Tức là, người nào làm nhiều thì ăn nhiều, kẻ làm ít ăn ít.

Tuy nhiên, điều này không được áp dụng đối với các đối tượng được ưu tiên trợ cấp xã hội như: Các cụ già, các em nhỏ, người tàn tật… chúng ta không thể xem họ là những người sống bám víu dựa trên sức lao động của người khác được. Mà ta cần cảm thông và chia sẻ, vì họ là những con người đặc biệt hơn trong xã hội.

Lời kết

Như vậy, bài viết này Tudientonghop đã giải thích cho bạn đọc hiểu rõ về ý nghĩa của câu tục ngữ Tay làm hàm nhai tay quai miệng trễ. Cũng như cho bạn đọc hiểu thêm những yếu tố ngoài lề có liên quan tới câu tục ngữ.

Thật là vẻ vang cho những ai sống dựa trên chính sức lao động của mình. Thật là vinh quang cho những ai đang ngày ngày lao động và yêu thích công việc của mình. Bởi vì lao động là yếu tố sống còn trong cuộc sống của chúng ta, là yếu tố muôn đời đấy.

Bạn mong muốn một tương lai tốt đẹp, thì bạn phải chịu khó làm việc cật lực. Bởi vì trên bước đường của sự thành công, sẽ chẳng có dấu chân của sự lười biếng. Tóm lại là chơi ít hơn và làm việc nhiều đi!

Hay nêu cao tinh thần, trách nhiệm trong công việc. Và lên dây cót để bám sát mục tiêu và cố gắng, để bắt đầu tạo dựng một sự thành công vang dội trong tương lai. Chúc bạn thành công!

Click to rate this post!
[Total: 2 Average: 5]

Có thể bạn quan tâm?

Về chúng tôi: Tudientonghop.com

Tudientonghop.com là một cuốn số ghi chú online, tổng hợp về các khái niệm, thuật ngữ. Bao gồm lĩnh vực: Công nghệ, Tri thức cuộc sống, Kinh tế, Khám phá & Khoa học... Không giống như sách từ điển truyền thống, chúng tôi tuân thủ nguyên tắc trì hoãn liên quan đến phát hành nội dung. Các nội dung của chúng tôi tuân theo luật bản quyền DMCA và mạng lưới WIPOnet. Tudientonghop.com hiện là kho tàng kiến thức đặc biệt dành cho tất cả mọi người!

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *