Phép vua thua lệ làng là gì? Tìm hiểu về “Hương ước” lệ làng

13 Thích Bình luận

Phép vua thua lệ làng là gì? Ý nghĩa của câu Phép vua thua lệ làng. Bài viết là hệ thống khái niệm, phân tích, giải thích câu tục ngữ có liên quan đến yếu tố pháp luật, trong xã hội xưa.

Khi nói tới luật pháp, bạn thường nghĩ tới điều gì? Phải chăng là sự khô khan, cứng nhắc, khó hiểu? Nhưng pháp luật không tự dưng mà có, mà nó được hình thành dựa trên lợi ích, cho sự phát triển chung của toàn xã hội. Không chỉ vậy, pháp luật còn biểu hiện của sự văn minh & trí tuệ con người.

Hãy cứ thứ hình dung, nếu một ngày không có pháp luật, thì biết bao hệ lụy sẽ xảy ra? Chắc hẳn bạn cũng tự có cho mình được những câu trả lời. Trong chuỗi bài viết nói về chủ đề này, chúng tôi muốn truyền tải tới bạn đọc ý nghĩa của câu tục ngữ Phép vua thua lệ làng, một cách chi tiết.

Phép vua thua lệ làng là gì?

Khái niệmPhép vua thua lệ làng là câu nói dân gian thừa nhận một tình trạng tồn tại song song của xã hội phong kiến: Luật lệ của làng và pháp luật của nhà nước.

  • Phép Vua: Những quy phạm được nhà Vua ban hành, buộc người dân phải tuân theo.
  • Lệ làng: Các lề lối, phép tắc tự đặt ra trong làng, lâu ngày trở thành thói quen. Lệ làng thường có tính tự trị rất cao, được biểu hiện bằng các hương ước, khoán ước.

Như vậy, Phép vua thua lệ làng có nghĩa là luật nhà vua (nhà nước) ban hành có quyền lực tối cao. Nhưng đôi khi vẫn không bằng luật lệ của địa phương, làng xã (hàm ý phê phán tình trạng pháp luật không nghiêm). Ngoài ra, câu tục ngữ còn một vế thứ hai: Nhà nước cần tôn trọng sự tự do, những phong tục tập quán, giá trị vốn có của làng xã. Để bảo tồn và phát huy những giá trị ấy đến muôn đời.

– Thuật ngữ liên quan:

Thà thiếu thuế Vua hơn thua lệ làng. Nước có vua, chùa có bụt.
Đất có lề, quê có thói. Cường long bất áp địa đầu xà.
Quan xa không bằng bản nha ở gần.

– Phép vua thua lệ làng tiếng Anh nghĩa là gì?

  • Câu tục ngữ Phép Vua thua lệ làng trong tiếng Anh có nghĩa là: “Custom rules the law”.

Phân tích câu tục ngữ “Phép vua thua lệ làng”

Trong xã hội phong kiến xưa, làng được xem như là một “vương quốc” thu nhỏ, khép kín. Trong làng có những phong tục, tập quán được nối tiếp từ đời này qua đời khác. Các nề nếp sống đã được định hình và đi đúng quỹ đạo đối với từng cá nhân trong làng.

Nhưng nhìn chung, làng xưa Việt Nam đa phần mang đặc trưng của chủ nghĩa cục bộ, thường có phần biệt lập với triều đình. Cho nên, luật nhà Vua ban hành đôi khi có phần bê trễ, bởi vấp phải “lũy tre làng”. Mà trong cái lũy tre ấy đã định sẵn bởi nhiều điều lệ, luật tục đã có từ xa xưa.

phép vua thua lệ làng là gì
Phân tích câu tục ngữ Phép vua thua lệ làng.

Lúc này, phép Vua được đẩy xuống hàng thứ yếu, chỉ được xếp thứ 2. Phép Vua người dân trong làng cảm thấy như ép mình phải thực hiện. Còn lệ làng thì ở đó các phép vu mà người dân vui vẻ chấp hành.

  ● Xem thêm: Tay làm hàm nhai, tay quai miệng trễ là gì? Ý nghĩa ra sao?

Cũng một phần do đặc thù của làng là một tổ chức tự quản, tự trị… Hơn nữa, người dân sớm tối tắt đèn có nhau, họ đã quen những gì diễn ra ngay tại nơi sinh hoạt của mình, hơn là những gì xa lạ ở bên ngoài. Bởi vậy mà nhiều khi phép Vua đến, nhưng xem ra không bằng được lệ làng là ở chỗ đó.

Nhưng ta tự hỏi, là cái gì đã thúc đẩy những người dân họ đề cao tính tự trị của làng xã đến như vậy? Tại sao lệ làng lại có sức mạnh hơn cả phép Vua, xẻ tan được cả sức mạnh quốc gia?

Câu trả lời là “Hương ước”, bởi sức mạnh của Hương ước chính là sức mạnh của Lệ làng.

Hương ước là gì?

Hương ước là một loại hình văn bản, được những người trong làng bàn bạc soạn thảo, để sáng lập ra. Hương ước chứa các điều lệ chi tiết, đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các hành vi, ứng xử và uốn nắn những cá nhân trong làng đi vào khuôn phép.

Hương ước duy trì các mối quan hệ trong cộng đồng dân cư, bảo tồn thuần phong mỹ tục, bản sắc văn hóa, tập tục của làng. Hương ước được xem như là “cương lĩnh” cho hệ thống nội bộ của làng. Người dân sống trong làng chịu sự bị ràng buộc bởi các điều lệ của Hương ước, nhưng ở trong tâm thế sự thoải mải.

Đó là ý thức tự giác của cả một cộng đồng. Họ sẵn sàng chấp hành các luật lệ có trong Hương ước, trái ngược với sự gò bó của pháp luật nhà Vua.

Nhìn chung, Hương ước không chỉ là một dạng luật tục, mà nó còn được ví như một hệ thống tiêu chuẩn của đạo đức, lối sống. Ngoài Hương ước còn có: Khoản ước, hương biên, hương lệ… đó đều là những quy tắc, điều lệ giúp cho sự phát triển chung của làng.

Như vậy, ngoài việc cứng nhắc như pháp luật của nhà Vua. Thì Hương ước lại mềm dẻo hơn và thiên về ràng buộc bởi các chuẩn mực đạo đức hơn là pháp lý.

Quay trở lại vấn đề của bài viết, rõ ràng chúng ta có thể hiểu ý nghĩa của câu Phép vua thua lệ làng ở khía cạnh 2 chiều. Mặc dù xuất phát chỉ bởi 1 câu tục ngữ, nhưng lại mang ý nghĩa “có thể xem” là hoàn toàn đối lập.

Điều này thực sự vô lý, nhưng thực tế lại không vô lý chút nào. Vô lý hay có lý, thì có lẽ cần quy kết cho sức mạnh của Hương ước (sức mạnh của lệ làng). Tuy nhiên, Hương ước lại có tính 2 mặt: Tích cực và tiêu cực. Có thể phân tích như sau.

– Vế thứ nhất: Nhà nước cần phải tôn trọng, đề cao tính tự do những thuần phong mỹ tục, phong tục, tập quán của làng:

Cần phải nhớ rằng, nền văn hiến của một đất nước, được hình thành dựa trên bản sắc của làng xã. Hay văn hóa làng chính là bản sắc của văn hóa dân tộc.

Vua Gia Long từng nói: “Nhà nước chính là góp làng xã lại mà hình thành nên. Muốn trị nước cần phải quan tâm và tôn trọng công việc của làng xã. Làng xã vừa là đối trọng vừa là đối tác của quốc gia”.

Bởi vậy, nhà nước trước tiên cần phải tôn trọng những giá trị vốn đã có từ ngàn đời xưa, về phong tục tập quán, bản sắc của làng. Tức là nhà nước chỉ có quyền nắm giữ, chứ không có quyền xâm phạm.

Cho nên ngày nay, hằng năm chúng ta vẫn thấy có nhiều lễ hội, lễ cúng viếng, hay các trò chơi dân gian… Đây chính là những điều góp phần tạo nên nét truyền thống ngàn đời cho văn hóa Đại Việt.

Nhìn chung, những bản sắc tốt đẹp, mang tính tích cực, góp phần hương tỏa bản sắc quốc gia… thì Nhà nước không có lý do gì lại ngăn cản cả. Những điều quý giá cần được bảo tồn và phát huy cho tới mãi về sau.

– Vế thứ hai: Pháp luật nhà nước chưa đủ mạnh, chế tài nghiêm khắc để xóa bỏ tình trạng Phép Vua thua lệ làng:

Rõ ràng, các truyền thống văn hóa ngàn đời của làng xã Việt Nam là rất đáng trân quý. Nhưng bên cạnh đó, có các quy tắc, giới luật trong làng xã đôi khi đi quá giới hạn. Đã ăn sâu vào máu thịt, trong tâm khảm của người dân. Khiến Phép Vua thua lệ làng lại có vế thứ hai (vế này mang ý nghĩa tiêu cực).

Đó là đặt ra những quy định tùy tiện, những Hương ước bất chấp tất cả kỷ cương phép nước, mang tính bảo thủ. Các hành vi trái với luân thường đạo lý, trái với đạo đức xã hội: Nạn mê tín dị đoan để trục lợi, hũ tục ma chay, tảo hôn, trọng nam khinh nữ…

  ● Xem thêm:

Thậm chí phong tục bắt vợ của một số dân tộc miền núi, trước kia được ví như một phong tục văn hóa riêng. Nhưng nay ít nhiều đã bị “biến tướng” trở thành hủ tục gây mất tình đoàn kết, mất an ninh trật tự – xã hội…

phép vua thua lệ làng nghĩa là gì
Tình trạng Phép Vua thua lệ làng.

Điều đáng buồn thay là trong những năm qua, có nhiều vụ án mạng thương tâm liên tiếp xảy ra. Nhưng luật pháp nước nhà vẫn còn đắn đo, lưỡng lự trong việc giải quyết các vấn đề.

Phải kể đến như vụ án đánh chết 2 tên “cẩu tặc” trộm chó, bởi hơn 100 người dân trong làng, xảy ra vào năm 2014, ở huyện Gio Linh – tỉnh Quảng Trị. Vụ án này đã gây xôn xao dư luận trong một thời gian dài.

Điều đáng nói ở đây chính là ai cũng tự nhận mình là người đánh chết cẩu tặc, khiến TAND tỉnh Quảng Trị có phần bối rối, bối rối trước “sức mạnh đoàn kết” của cả một tập thể dân làng. Từng mở nhiều phiên sơ thẩm, nhưng phải trả hồ sơ liên tục.

Đây có lẽ là vụ án “Vô tiền khoáng hậu” trong lịch sử Tư pháp nước nhà. Kết thúc phiên tòa, 6 người lĩnh án tù, nhiều người tiễn đưa trong nước mắt.

Chưa vội suy xét mức độ sai trái của người trộm chó. Nhưng cách suy nghĩ, hành xử đánh đập khiến người ăn trộm chó tử vong, thật đáng lên án hơn gấp nhiều lần. Phải chăng cái “lệ làng” nó quá to, mà cả làng gây sức ép lên tòa án Quảng Trị, cũng chính là gây sức ép lên luật pháp của quốc gia.

Cần có sự hài hòa giữa luật lệ của làng và luật pháp quốc gia

Bạn có biết? Đa phần các quốc gia trên thế giới khi tham gia giao thông đều đi bên phải đường. Nhưng tại nước Anh, họ lại đi bên trái đường thì mới đúng luật. Hay như các nước châu Phi và một số nước phương Tây, đàn ông có thể lấy nhiều vợ. Nhưng tại Việt Nam thì chỉ 1 vợ/1 chồng…

Đó chỉ là một vài ví dụ để cho thấy rằng, luật pháp của mỗi quốc gia luôn có những quy định khác nhau. Nhưng dù thế nào thì người dân cũng cần phải chấp hành nghiêm đúng. Cần tôn trọng những lề luật mà nhà nước đã ban hành. Thì lúc này xã hội đất nước mới thịnh, mới ổn định và phát triển.

Ở một khía cạnh khác, nhà nước nên quan tâm nhiều hơn tới nguyện vọng của nhân dân. Pháp luật cần phải phản ánh được nguyện vọng của dân chúng. Bởi khi phép Vua không phù hợp với lòng dân, thì chắc chắn “Phép vua sẽ thua lệ làng“.

Cho nên đối với câu tục ngữ “Phép Vua thua lệ làng”, chúng ta nên hiểu câu nói ấy phản ánh một điều rằng: Pháp luật cần đi vào thực tại với những chuyển biến trong đời sống, thì mới phát huy được hết vai trò của mình.

Xin nói thêm, thực tế thời nào cũng có Phép vua thua lệ làng. Nhưng để duy trì được sự ổn định và bền vững, pháp luật nhà nước và luật lệ của làng cần phải có sự bổ sung tương hỗ lẫn nhau. Cần kết hợp hài hòa để mang tính hiệu quả, chứ không gây ra mâu thuẫn.

Hiện nay, Phép vua thua lệ làng cũng đang dần dần nằm trong sự kiểm soát của nhà nước. Đảng & nhà nước ta vẫn đang ngày ngày áp dụng chính sách tuyên truyền vận động xóa bỏ các Hương ước lạc hậu, những phong tục tập quán mang tính tiêu cực, cổ hủ.

Đồng thời củng cố để cho phát triển các bản sắc văn hóa, thuần phong mỹ tục tốt đẹp của làng xã đã có từ xa xưa. Để mong có một xã hội tiên tiến, công bằng và văn minh.

Lời kết

Như vậy qua bài viết này, Tudientonghop.com đã chia sẻ cho bạn đọc được khía cạnh đa chiều của câu tục ngữ Phép Vua thua lệ làng. Thông qua việc nắm bắt khái niệm Phép vua là gì? và Lệ làng là gì? Để xác định xem Phép Vua có thực sự thua lệ làng?

Qua câu tục ngữ này, ông cha ta muốn nhắc nhở con cháu cần giữ mãi bản sắc văn hóa, phong tục tập quán vốn có của làng xã. Đồng thời lên án và bài trừ những hủ tục lạc hậu, làm ảnh hưởng văn hóa làng và kỷ cương phép nước. Không để cho những tình trạng “đường cong” như vậy lộng hành xảy ra.

Bạn đọc đang xem bài viết: Phép vua thua lệ làng là gì? Nghĩa của câu Phép vua thua lệ làng là gì? Hy vọng bài viết là những ý niệm khởi đầu, cung cấp thêm sự hiểu biết, các kiến thức có một phần liên quan tới lịch sử nước nhà. Bởi mỗi câu thành ngữ tục ngữ đều là những “viên ngọc quý” sáng giá.

Click to rate this post!
[Total: 0 Average: 0]

Có thể bạn quan tâm?

Về chúng tôi: Tudientonghop.com

Tudientonghop.com là một cuốn số ghi chú online, tổng hợp về các khái niệm, thuật ngữ. Bao gồm lĩnh vực: Công nghệ, Tri thức cuộc sống, Kinh tế, Khám phá & Khoa học... Không giống như sách từ điển truyền thống, chúng tôi tuân thủ nguyên tắc trì hoãn liên quan đến phát hành nội dung. Các nội dung của chúng tôi tuân theo luật bản quyền DMCA và mạng lưới WIPOnet. Tudientonghop.com hiện là kho tàng kiến thức đặc biệt dành cho tất cả mọi người!

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *